Ford Mondeo

Inmiddels rijd ik al bijna 3 jaar in deze trouwe vierwieler en tot mijn genoegen. Ik dacht dat deze gemaakt werd aan de oostelijke oever van de Rijn in Keulen, waar tegenover ik nog wel eens heerlijk op een terras gezeten heb. Dat bleek niet zo te zijn, het was in Genk, Belgie en die fabriek gaat sluiten. De Vlamingen staan bekend als nijvere en goede producenten, maar vermoedelijk verplaatst Ford de productie naar Spanje omdat ze het niet eens zijn met de Belgische loonpolitiek. België is het enige land ter wereld, waar de wet voorschrijft dat de lonen stijgen met de inflatie. Heel sneu voor de meer dan 4000 werknemers van Ford en allerlei toeleveranciers. Dat kan toch niet het doel zijn van de vakbonden en de ‘Partie Socialiste’?

In Zeeland hebben we dit jaar meegemaakt dat Zalco sluit, veel kans dat Thermphos niet doorstart en ook bij de provincie mogen een heleboel ambtenaren voorgoed naar huis. De laatsten met een zeer goede regeling overigens. In mijn tijd als Statenlid heb ik wel eens gevraagd naar benchmarking van het personeelsbestand. Iedereen, ja, iedereen viel over me heen, want dat kon ik niet vragen omdat elke provincie anders was. Er was een voorlichtingsafdeling waar 25 mensen werkten. Het beleid van een provincie raakt de burgers zelden rechtstreeks, anders dan bij een gemeente of het rijk. Wat moet je dan met zo veel voorlichters? Als ik iemand wilde spreken waren ze altijd in vergadering, elkaar lekker bezig houden. De kwaliteit van de campagnes was ronduit bedroevend, dus wat ze tijdens die vergaderingen deden ….

Het is de helaas kort geleden overleden Sjoerd Heijning geweest die de kat de bel aan bond en daarmee een van zijn verkiezingsbeloften waar maakte. Er zijn mensen die denken dat met zo veel minder ambtenaren het beleid en ook de slagkracht van de provincie aan kwaliteit zal in boeten. Ik verwacht eerlijk gezegd het tegendeel.

De crisis wordt nu toch heel erg voelbaar, ook in ons kleine dorpje aan de Noordzee. Ik zie een aantal ‘bouwboys’ die nu ook thuis zitten.  Een groepje mannen van Kamperland werkt aan de renovatie van hotelkamers in Parijs, in La Défense; blij dat ze aan de slag kunnen.  

De regering verzuimt om goede maatregelen te nemen. Waarom worden de hypotheeknormen opgeschroefd voor starters? Die hebben de laatste jaren nog nooit zo goedkoop gekocht en geleend. Dat zijn degenen die zorgen voor de broodnodige ‘bloedtoevoer’ van onderaf op de huizenmarkt. Versoepeling van de normen hoeft de regering geen geld te kosten, maar levert wel werk en belastingopbrengsten op. Op de nieuwjaarsreceptie van de NVM komt de nieuwe minister Stef Blok praten. Hopelijk brengen we hem op betere gedachten.

Mark Faasse

All You Can Eat 3.98

Anderhalve week geleden was Louise O. Fresco in Goes voor de promotie van haar boek ‘Hamburgers in het paradijs, voedsel in tijden van schaarste en overvloed’

Dit is een veel omvattend werk over voedsel, bekeken vanuit de meest uiteenlopende invalshoeken.

Mevrouw Fresco is een autoriteit van een kaliber zoals je die graag in de ministerraad zou hebben. Rutte heeft deze kans laten lopen, maar wellicht komt ze binnenkort toch aan de beurt. (Grapje, ik denk niet dat zij zich zou willen mengen in het politieke spel). Ze is professor o.a. in Amsterdam, Wageningen en het prestigieuze Stanford.

Ik kende haar van haar literaire kritieken in de NRC. Op een gegeven moment hoorde ik haar op de radio, waar ze geïnterviewd werd door een VARA-snibbetje, dat voor journalist door moest gaan. Ze liet dit wijsneusje op een nette manier alle hoeken van de kamer zien en maakte zich daardoor bij mij onvergetelijk populair.

Bij het promotionele verhaaltje was een doorsnede van de bevolking aanwezig, van idealistische geitenwollensokken dragers tot gestaalde lieden uit de agricultuur, die jou precies kunnen vertellen hoe de wereld in elkaar steekt. Prachtige discussie natuurlijk, waarin Fresco heel duidelijk een aantal zaken uiteenzette. Enkele daarvan wil ik hier noemen:

Biologisch voedsel is prachtig, maar het kost uiteindelijk 6 keer meer grond om de huidige wereldwijde productie van landbouwgewassen te evenaren. Als we steeds meer biologisch (‘organic’ in het Engels) voedsel gaan eten, leidt dat op wereldwijde schaal tot voedseltekorten. Daarmee is dit geen duurzame oplossing voor ons voedsel. Ik was hier dus een voorstander van.

Een ander punt, waar we in Europa vies van zijn, is genetisch gemodificeerd voedsel. Ik heb hier wel eens met een Nederlandse onderzoeker over gesproken, die zich bezig hield met plantveredeling in de U.S.. Hij zag dat toch eigenlijk niet zo zitten. Fresco stelde echter, wetenschapper die ze is, dat meer dan 200 miljoen mensen in de U.S. al meer dan 15 jaar genetisch gemodificeerd voedsel tot zich nemen en dat zich nog geen gezondheidsrisico had geopenbaard. Overigens was ze geen rabiate voorstander van wat sommigen Frankensteinvoedsel noemen, maar ze vond dat je er verstandig mee om moet gaan.

Zo had Louise Fresco nog een heleboel verstandige dingen te zeggen en het komt er op neer dat je nooit ergens binnen moet gaan waar je je buik strak kunt eten voor $ of € 3.98 of voor wat voor laag bedrag dan ook. Het enige wat dik mag zijn, is haar boek en die is goed dik, 483 pagina’s + een bibliografie van 50 pagina’s. Een super Big Mac.

Mark Faasse  

Publiek Geld

De Nederlandse Rekenkamer gaat de Grieken helpen een eigen controle-instituut op te zetten. De werkwijze van Griekenland (en ook andere landen onder de olijfoliegrens) verschilt nogal met die van Nederland. In Nederland vindt controle op de uitgaven achteraf plaats; in een aantal Zuid-Europese landen vooraf.

Ik begrijp niet dat je van te voren iets kunt controleren. Dat kun je toch alleen achteraf of tijdens het proces?

Een van de zaken die mij opviel toen ik nog gemeenteraadslid was, was dat begrotingen lopende het jaar werden aangepast. In de daaropvolgende jaarrekening werden de cijfers niet tegen het licht van de originele begroting gehouden, maar vergeleken met de (steeds weer) aangepaste begroting. Dat is een mooie manier om niet al te grote verschillen te hebben, maar ook om je oorspronkelijke doel voorbij te schieten.

Ik was gewend in onze bedrijven om met begrotingen te werken, en dan was dat je leidraad voor het hele jaar; wat soms leidde tot frustratie, maar soms ook tot blijdschap en dankbaarheid.

Nu is een overheid anders dan een bedrijf. Als je veel belasting binnen haalt, is dat dan goed of niet goed? Komt het de burgers ten goede of niet? Vanuit welk gezichtspunt vertrek je?

Iets anders wat me opviel in onze kleine gemeente waren de uitgaven voor sociale zekerheid. Die beliepen ca. 1,5 miljoen Euro. Daarvan was 1 miljoen bestemd voor uitkeringen en 0,5 miljoen ‘apparaatskosten’. Het kost dus 0,5 miljoen om 1 miljoen uit te keren. Voor mijn gevoel lopen die bedragen enorm uit de pas. Ik was overigens niet de eerste die dat opmerkte; er was al eerder kritisch naar gekeken. Naast de uitkeringen werd er ook anderszins hulp geboden, maar wat vooral belangrijk was: de controle op de rechtmatigheid van uitkeringen. Om onze sociale voorzieningen op peil te houden, moet je dus niet meer uitkeren dan nodig is, of toegestaan is.

Duidelijk is wel met dit voorbeeld, dat onze welvaartstaat een enorme bureaucratie nodig heeft om in stand te blijven.

Dat geldt ook voor andere soorten subsidies. Ik weet nog dat mensen in de jaren ’80 van hun riante premie-A woning een caravan konden kopen, of recent van het befaamde ‘rugzakje’ dat mensen financieel in staat stelde een auto aan te schaffen. Het geldt ook voor bedrijven, zoals bij de subsidies voor windmolens.

Onlangs verklaarde de rekenkamer van de Randstedelijke provincies dat er voor 0,6 miljard Euro, dat is 600 miljoen, niet aangetoond kon worden of de gelden effectief besteed waren.

Met dit in ogenschouw denk ik, dat er nog een enorme brug te slaan is naar een duurzaam financiële overheidshuishouding.

Mark Faasse

Bodem aantal transacties bereikt

Prijsdaling zet door in Midden- en Noord-Zeeland

In Midden-Zeeland heeft het aantal transacties in het eerste kwartaal van dit jaar de bodem bereikt, en is sindsdien enigszins in een stijgende lijn. Dat geldt niet voor de prijzen, want als we een jaar terug kijken, dan zien we dat de prijzen met ca. 10% gedaald zijn. Een dergelijke daling heeft zich sinds het begin van de crisis niet voorgedaan. Gemiddeld kost een woning boven de Westerschelde nu € 183.000.

In Zeeuws-Vlaanderen is het aantal transacties teruggelopen in vergelijking met het 2^e kwartaal, maar het is wel op het niveau van het eerste kwartaal. De prijzen zijn er wel stabiel, zij het op een laag niveau, maar dat trekt juist veel Belgen aan, die nu de stap over de grens wagen. Bij sommige makelaars wordt 40% van de omzet veroorzaakt door onze zuiderburen. De gemiddelde prijs onder de Westerschelde is nu € 164.000 en daarmee komen deze 2 woningmarkten dichter bij elkaar.

Het is nu precies 4 jaar geleden dat de crisis is begonnen. Die werd ingezet door de val van Lehman in september 2008. Ook landelijk lijkt het er op dat de bodem bereikt is van het aantal transacties.

Makelaars hebben een hoge verwachting van het aantal transacties voor het komende kwartaal, omdat met ingang van 2013 de leningvoorwaarden aangescherpt worden. Daardoor zullen kopers nog dit jaar willen kopen. Doordat er een koppeling is tussen leencapaciteit en prijzen, zullen de prijzen dus verder onder druk komen te staan. Banken moeten aan steeds meer regels voldoen, waardoor de mogelijkheden om geld uit te lenen wordt beperkt.

De conclusie voor dit moment is, dat kopers lef moeten tonen en tot actie overgaan. Het advies is om daarbij een aankoopmakelaar in te schakelen. Kopers profiteren van de lage overdrachtsbelasting van 2% en ook een relatief lage rente.

Verkopers zullen af en toe door de pijngrens heen moeten gaan, omdat naar het zich laat aanzien uitstel geen oplossing is. 

Mark Faasse

Go Home!

Vandaag heb ik mijn ontslag aangeboden als gemeenteraadslid van Noord-Beveland.

Al 38  jaar ben ik politiek geëngageerd. Hoewel dat voor iemand van mijn kerkelijke gezindte niet voor de hand lag, werd ik lid van de ARP; bevlogen mensen die er voor gingen. Enigszins onbuigzaam ook. Naderhand ging deze partij op in het CDA, waar ik ook het oprichtingscongres van meegemaakt heb. Dit abrupte afscheid van de politiek valt mij dan ook zwaar.

De reden was (vermeende) betrokkenheid bij enkele zaken, waardoor collega’s en mensen om mij heen zich niet meer vrij voelden in hun besluitvorming. In de politiek heerst de doctrine van de schijn van belangenverstrengeling. Het hoeft niet eens zo te zijn, maar als de schijn gewekt is, is het eigenlijk gedaan met je als politicus. Die norm is hard, maar de realiteit.

Als gemeenteraadslid breng je ook weer niet zo veel voor elkaar, maar ik kan terugkijken op de krimpdiscussie, die ik op de agenda heb gezet. Verder heb ik in 2 grote belangrijke dossiers een afwijkend standpunt ingenomen. Ik stond de ene keer alleen en de tweede keer helemaal alleen, maar ik vond dat ik gelijk had en heb de strijd aangebonden. Ondanks goede argumenten toch verloren, althans geen meerderheid gekregen. Daar moet je tegen kunnen als politicus.

Deze beslissing geeft ook weer ruimte voor nieuwe dingen. Ik zie dan ook niet om in wrok. Ik ben bezig een onroerend goed bedrijf in Italië op te zetten met een Duitser en een Italiaanse. Ik heb nu meer tijd voor www.alpimarine.eu en dan wordt het Go 2nd home!

Mark Faasse

(Door)Starterslening

was een onderwerp tijdens een symposium van het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederland. We zijn allemaal bekend met de starterslening, die nieuwkomers op de woningmarkt een extra lening verstrekt met weinig of geen rente en uitgestelde aflossing. Ik ben altijd bang geweest voor 2 negatieve effecten: het kan er toe leiden dat er te veel betaald wordt voor een woning en ook bestaat het gevaar van overcreditering. Dat probleem kan optreden bij verlies van inkomen of scheiding van kopende partners. Deze problemen schijnen zich toch opvallend weinig voor te doen. Het kredietverloop lijkt boven verwachting goed te zijn, waardoor de kosten voor de leningverstrekkende gemeente mee vallen. 

De (Door)Starterslening is uitgevonden door ambtenaren van de gemeente Arnhem (Marion Schoeman). De bedoeling is om doorstroming op de woningmarkt te krijgen. Een doorstarter is daar iemand die een woning achterlaat van maximaal € 172.000 die door een starter gekocht wordt en die zelf een woning koopt van maximaal € 250.000. De lening bedraagt maximaal € 25.000. Dit kan net het bedrag zijn dat iemand te kort komt, als de hypotheek van de te verkopen woning hoger is dan de waarde. Een sterk punt is dat er niet woningen bijgebouwd worden waarvan er al zo veel zijn. Als we doorzonwoningen met 3 slaapkamers bouwen als starterswoning, komen er wellicht te veel van dit soort woningen in de woningvoorraad. Dat leidt dan in de toekomst weer tot problemen.

Een ander voordeel is, dat je met 1 lening 2 transacties veroorzaakt. Bij de standaard starterswoning veelal maar 1 transactie (bij nieuwbouw o.a.).

In Zeeland zou je het koopbedrag van € 172.000 m.i. moeten verlagen naar € 125.000 voor de starters en ik zou een voorstander zijn om het maximum voor de doorstarters te verhogen naar € 300.000. Het zou een wezenlijke bijdrage leveren aan het verbeteren van de woningmarkt en gemeenten kunnen het instrument hanteren om inwoners aan zich te binden en dat kan in tijden van krimp nooit kwaad.

Mark Faasse

Kennis voor Krimp

was de naam van een symposium over bevolkingskrimp en de daaraan verbonden gevolgen. Krimp van de bevolking wordt op zich niet als een probleem gezien; het is van alle tijden. Het lijdt wel tot negatieve gevolgen, waaronder daling van woningprijzen. Die daling van woningprijzen kan mensen ‘gevangen’ houden in hun huis, doordat ze financieel niet bij machte zijn om te verkopen. Vervolgens zal dit er toe leiden dat investeringen uitblijven. Het draagvlak van voorzieningen wordt dan steeds minder en dan komt een omgeving in een zichzelf versterkende negatieve spiraal terecht.

Tijdens het symposium sprak Gerard Marlet (inspirerende man), van Atlas voor Gemeenten en hij haalde Glaeser aan, een professor aan Harvard, die onderzocht had dat een (relatieve) daling van huizenprijzen een voorspeller was van bevolkingskrimp. Ik kon dat beamen, want dit trad ook op in Zeeuws-Vlaanderen, eigenlijk al voordat bevolkingskrimp op de agenda stond.

Glaeser introduceerde blijkbaar ook een ‘hurdle rate’. Dat houdt in, dat er slechts zelden sprake is van groei op de woningmarkt als grote delen van de woningvoorraad goedkoper zijn dan de bouw van nieuwe woningen. Dit wordt niet als een causaal verband gezien, maar er is wel een sterke correlatie.

Onder andere op basis van deze ‘hurdle rate’ werden gebieden aangewezen waar in de toekomst krimp vermoed wordt. Opvallend was dat de gemeente Tholen daar ook bij hoorde. 

Een conclusie die je daaruit kunt trekken is dat projectontwikkelaars, waarvan je mag verwachten dat ze rationeel handelen, op die plaatsen zullen gaan investeren waar  groei de meeste kansen heeft. Met andere woorden: kijk uit voor plaatsen waar ontwikkelaars niet aan de slag willen.

Nog enkele interessante opmerkingen:

• De keuze om ergens te gaan wonen wordt of bepaald door het werk, of door de aanwezigheid van woonattracties.  Beiden in gelijke mate. Met woonattracties worden bedoeld zaken die het wonen attractief maken. Dat kan van alles zijn, scholen, winkels, parken etc.. Voor de crisis werd de woonkeuze vaak bepaald door het schrale aanbod van nieuwbouw, waardoor steden als Almere sterk konden groeien.
• Er kunnen in steden ook verschillen op gaan treden tussen wijken onderling, een sterk voorbeeld was Helmond.
• Ongeveer 80% van de bevolkingsgroei zal in de regio rond de Randstad plaats gaan vinden. De rest van deze bevolkingsgroei zal dan verdeeld moeten worden in de periferie.
• Gemeenten als Spijkenisse en Emmen krijgen ook te maken met bevolkingsdaling. 

Mark Faasse