Memento Mori

Rond de jaarwisseling waren we in Italië en hoorden dat Diane Lensink, actrice uit Amsterdam helaas was overleden.  Ze was een dochter van Ton Lensink, bij iedereen bekend van o.a. Ti-Ta Tovenaar.

In de zomer dreef ze een Bed & Breakfast in Italië (www.vinazza.com) en het is door haar dat wij op onze stek zijn beland. We hebben daar een tweetal keren verbleven en daardoor hebben de prachtige omgeving leren kennen en ook waarderen. Een aantal mensen uit ‘ons’ dorpje zullen haar zeker missen en ook de velen, vaak Nederlanders, die bij haar vakantiedagen doorbrachten en van haar kookkunst genoten. Ze heeft 2 kookboeken geschreven en de limoncello die Marianne maakt, is naar een recept van haar. De herinnering zal hierdoor blijven.

Morgen mag ik ook weer een jaartje bijschrijven en dan is zo’n dag als vandaag ook een goed moment om weer eens even terug te blikken. Bij mij valt dat ook nog eens bijna samen met de jaarwisseling, in ieder gevel met een aantal nieuwjaarsrecepties.

Ik ben blij en dankbaar, dat ik tot hiertoe in goede gezondheid heb mogen komen. Ik heb mijn beide ouders nog, en gelukkig ook vrouw, broers en zus. Naarmate de leeftijd vordert, krijg je wel steeds meer ongemakken en waar je vroeger veel bruiloften en andere feesten had, nemen de begrafenissen steeds toe.

Ik ben op vrijdag de 13^e geboren in 1956, maar eigenlijk voel ik mij een zondagskind. Ik heb er vertrouwen in, dat ik dat onder ‘Gods machtige bescherming’ (Ps. 91) nog wel een tijd zal blijven.

Morgen geen feest, maar lekker wandelen in België en bij een favoriete Italiaan in Antwerpen eten.

Mark Faasse

ZEEUWSE WONINGMARKT BETER DAN LANDELIJK

Laatste kwartaal 2012 was beste in jaren

Met name in Zeeuws-Vlaanderen maar ook in de rest van Zeeland zijn er in het laatste kwartaal van vorig jaar meer woningen verkocht. Doordat de stijging met name in de vrijstaande woningen zat, is ook de gemiddelde prijs van alle soorten woningen gestegen. De oorzaak ligt in het gegeven dat veel kopers vorig jaar nog hun slag wilden slaan. De hypotheekregels worden met ingang van 1 januari dit jaar een stuk strenger, waardoor het vorige jaar aantrekkelijker en makkelijker was om een huis te financieren. Aan de onderkant van de Westerschelde wordt de woningmarkt stevig ondersteund door een toestroom van Belgen. In België is in tegenstelling tot in Nederland tot voor kort sprake geweest van flinke prijsstijgingen en ook een toename van het aantal transacties. Het lage prijspeil in Zeeuws-Vlaanderen was daarin natuurlijk een belangrijke factor.

Verschillen tussen de Zeeuwse woningmarkten bleven er natuurlijk: in Zeeuws-Vlaanderen een gemiddelde prijs van € 167.000 en in Midden-Zeeland € 193.000. Landelijk is dat nu € 207.000.

De verkooptijden van verkochte woningen blijven lang in Midden- en Noord-Zeeland, maar door de ‘booming business’ in Zeeuws-Vlaanderen is deze gedaald. De onverkochte woningen blijven echter steeds langer staan en dat komt met name doordat de vraagprijzen te weinig naar beneden aangepast worden. Het vraagprijsniveau is sinds het begin van de crisis gedaald met 8,2% en het transactieprijsniveau is gedaald met 15,9%. Er is dus nog behoorlijk veel lucht in een aantal vraagprijzen. Kopers doen er goed aan om zich te laten adviseren door een aankoopmakelaar om te weten of ze niet te veel betalen voor een woning.

De vooruitzichten voor het komend jaar zijn goed voor kopers en minder goed voor verkopers. De verwachting is dat de prijzen met ca 6% zullen dalen. Dit wordt verwacht op basis van de daling van de gemiddelde leencapaciteit. Het blijkt dat er een stevige correlatie zit tussen de leencapaciteit en het prijsniveau. Minister Blok (wonen) was gisteren te gast bij de NVM. Hij ontwaart aan het eind van het jaar een verbetering, maar gaf niet aan op basis waarvan hij dat denkt. Wellicht wordt de consument ook crisismoe. In ieder geval liggen er in het nieuwe jaar veel kansen, want de betaalbaarheid van woningen is zeer groot, door veel aanbod, lagere prijzen en een lage hypotheekrente. 

Mark Faasse

Kerst 2012

Ondanks alle financiële pijn halen goede doelen acties als Serious Request op dit moment recordbedragen op. Dat is toch een lichtpunt in deze dagen waarin veel mensen grote zorgen hebben over hun inkomen en de hoge woonlasten die ze moeten betalen. Volgens de banken gaan we minimaal nog een jaar tegemoet met prijsdalingen op de woningmarkt en van het bericht vorige week in NRC, waar de temperatuur van de makelaardij genomen werd, wordt je somber.

Deze zaken hoeven we niet te vergeten met Kerst, maar het is goed dat de nadruk wordt gelegd op immateriële zaken, Gods liefde voor de mensen, vrede op aarde en warmte onder elkaar.

Ik herinner me nog goed, dat ik een penthouse verkocht aan een rijke vrouw, belezen en bereisd, weliswaar op leeftijd, maar prettig om mee om te gaan. Ik ging aan het eind van de middag (toen dronk ik nog port) naar haar grote boerderij met uitzicht over het land om de akte te tekenen. Dat is ook vaak een mijlpaal, waar je terug kijkt en natuurlijk ook vooruit. Bij het 2^e glas begon ze te vertellen over vroeger en ze vroeg aan mij, wat ik dacht dat de mooiste tijd van haar leven was geweest. Ik dacht aan de verre reizen die ze gemaakt heeft, of misschien wel aan wat ondeugende dingen.

Ik had het volledig mis: het was de Hongerwinter op het eind van de oorlog in Amsterdam, waar ze als verpleegster had gewerkt. Ze zei: we hadden niets, totaal niets, en wat we nog wel hadden deelden we met elkaar. Toen hadden mensen nog iets voor elkaar over.

Ik heb de vorige crisis op de woningmarkt meegemaakt. Een variabele rente die in 1 maand tijd van 10% naar 12% steeg en een flinke waardedaling. Ik ging toen maar 1 keer per jaar goedkoop op vakantie.

Gelukkig is de rente nu laag en als de banken inderdaad maatwerk gaan leveren met het uitsmeren van de restschuld over een langere periode, dan kunnen we daar wel uit komen. De lasten hoeven dan niet al te veel te stijgen. Met dit soort lage prijzen zouden de transacties toe moeten nemen en daar worden we allemaal beter van.

Vanmiddag zag ik bij ons op het dorp de huisarts met een leeg bakblik voor een woning staan. Blijkbaar had hij van een van zijn patiënten taart gekregen om met zijn medewerkers op te eten en hij bracht het blik nu terug. Dat zijn van die kleine dingen, die niet veel hoeven te kosten en waar je toch blij van wordt. Gemeenschapszin brengt geluk.

Mark Faasse

Ford Mondeo

Inmiddels rijd ik al bijna 3 jaar in deze trouwe vierwieler en tot mijn genoegen. Ik dacht dat deze gemaakt werd aan de oostelijke oever van de Rijn in Keulen, waar tegenover ik nog wel eens heerlijk op een terras gezeten heb. Dat bleek niet zo te zijn, het was in Genk, Belgie en die fabriek gaat sluiten. De Vlamingen staan bekend als nijvere en goede producenten, maar vermoedelijk verplaatst Ford de productie naar Spanje omdat ze het niet eens zijn met de Belgische loonpolitiek. België is het enige land ter wereld, waar de wet voorschrijft dat de lonen stijgen met de inflatie. Heel sneu voor de meer dan 4000 werknemers van Ford en allerlei toeleveranciers. Dat kan toch niet het doel zijn van de vakbonden en de ‘Partie Socialiste’?

In Zeeland hebben we dit jaar meegemaakt dat Zalco sluit, veel kans dat Thermphos niet doorstart en ook bij de provincie mogen een heleboel ambtenaren voorgoed naar huis. De laatsten met een zeer goede regeling overigens. In mijn tijd als Statenlid heb ik wel eens gevraagd naar benchmarking van het personeelsbestand. Iedereen, ja, iedereen viel over me heen, want dat kon ik niet vragen omdat elke provincie anders was. Er was een voorlichtingsafdeling waar 25 mensen werkten. Het beleid van een provincie raakt de burgers zelden rechtstreeks, anders dan bij een gemeente of het rijk. Wat moet je dan met zo veel voorlichters? Als ik iemand wilde spreken waren ze altijd in vergadering, elkaar lekker bezig houden. De kwaliteit van de campagnes was ronduit bedroevend, dus wat ze tijdens die vergaderingen deden ….

Het is de helaas kort geleden overleden Sjoerd Heijning geweest die de kat de bel aan bond en daarmee een van zijn verkiezingsbeloften waar maakte. Er zijn mensen die denken dat met zo veel minder ambtenaren het beleid en ook de slagkracht van de provincie aan kwaliteit zal in boeten. Ik verwacht eerlijk gezegd het tegendeel.

De crisis wordt nu toch heel erg voelbaar, ook in ons kleine dorpje aan de Noordzee. Ik zie een aantal ‘bouwboys’ die nu ook thuis zitten.  Een groepje mannen van Kamperland werkt aan de renovatie van hotelkamers in Parijs, in La Défense; blij dat ze aan de slag kunnen.  

De regering verzuimt om goede maatregelen te nemen. Waarom worden de hypotheeknormen opgeschroefd voor starters? Die hebben de laatste jaren nog nooit zo goedkoop gekocht en geleend. Dat zijn degenen die zorgen voor de broodnodige ‘bloedtoevoer’ van onderaf op de huizenmarkt. Versoepeling van de normen hoeft de regering geen geld te kosten, maar levert wel werk en belastingopbrengsten op. Op de nieuwjaarsreceptie van de NVM komt de nieuwe minister Stef Blok praten. Hopelijk brengen we hem op betere gedachten.

Mark Faasse

All You Can Eat 3.98

Anderhalve week geleden was Louise O. Fresco in Goes voor de promotie van haar boek ‘Hamburgers in het paradijs, voedsel in tijden van schaarste en overvloed’

Dit is een veel omvattend werk over voedsel, bekeken vanuit de meest uiteenlopende invalshoeken.

Mevrouw Fresco is een autoriteit van een kaliber zoals je die graag in de ministerraad zou hebben. Rutte heeft deze kans laten lopen, maar wellicht komt ze binnenkort toch aan de beurt. (Grapje, ik denk niet dat zij zich zou willen mengen in het politieke spel). Ze is professor o.a. in Amsterdam, Wageningen en het prestigieuze Stanford.

Ik kende haar van haar literaire kritieken in de NRC. Op een gegeven moment hoorde ik haar op de radio, waar ze geïnterviewd werd door een VARA-snibbetje, dat voor journalist door moest gaan. Ze liet dit wijsneusje op een nette manier alle hoeken van de kamer zien en maakte zich daardoor bij mij onvergetelijk populair.

Bij het promotionele verhaaltje was een doorsnede van de bevolking aanwezig, van idealistische geitenwollensokken dragers tot gestaalde lieden uit de agricultuur, die jou precies kunnen vertellen hoe de wereld in elkaar steekt. Prachtige discussie natuurlijk, waarin Fresco heel duidelijk een aantal zaken uiteenzette. Enkele daarvan wil ik hier noemen:

Biologisch voedsel is prachtig, maar het kost uiteindelijk 6 keer meer grond om de huidige wereldwijde productie van landbouwgewassen te evenaren. Als we steeds meer biologisch (‘organic’ in het Engels) voedsel gaan eten, leidt dat op wereldwijde schaal tot voedseltekorten. Daarmee is dit geen duurzame oplossing voor ons voedsel. Ik was hier dus een voorstander van.

Een ander punt, waar we in Europa vies van zijn, is genetisch gemodificeerd voedsel. Ik heb hier wel eens met een Nederlandse onderzoeker over gesproken, die zich bezig hield met plantveredeling in de U.S.. Hij zag dat toch eigenlijk niet zo zitten. Fresco stelde echter, wetenschapper die ze is, dat meer dan 200 miljoen mensen in de U.S. al meer dan 15 jaar genetisch gemodificeerd voedsel tot zich nemen en dat zich nog geen gezondheidsrisico had geopenbaard. Overigens was ze geen rabiate voorstander van wat sommigen Frankensteinvoedsel noemen, maar ze vond dat je er verstandig mee om moet gaan.

Zo had Louise Fresco nog een heleboel verstandige dingen te zeggen en het komt er op neer dat je nooit ergens binnen moet gaan waar je je buik strak kunt eten voor $ of € 3.98 of voor wat voor laag bedrag dan ook. Het enige wat dik mag zijn, is haar boek en die is goed dik, 483 pagina’s + een bibliografie van 50 pagina’s. Een super Big Mac.

Mark Faasse  

Publiek Geld

De Nederlandse Rekenkamer gaat de Grieken helpen een eigen controle-instituut op te zetten. De werkwijze van Griekenland (en ook andere landen onder de olijfoliegrens) verschilt nogal met die van Nederland. In Nederland vindt controle op de uitgaven achteraf plaats; in een aantal Zuid-Europese landen vooraf.

Ik begrijp niet dat je van te voren iets kunt controleren. Dat kun je toch alleen achteraf of tijdens het proces?

Een van de zaken die mij opviel toen ik nog gemeenteraadslid was, was dat begrotingen lopende het jaar werden aangepast. In de daaropvolgende jaarrekening werden de cijfers niet tegen het licht van de originele begroting gehouden, maar vergeleken met de (steeds weer) aangepaste begroting. Dat is een mooie manier om niet al te grote verschillen te hebben, maar ook om je oorspronkelijke doel voorbij te schieten.

Ik was gewend in onze bedrijven om met begrotingen te werken, en dan was dat je leidraad voor het hele jaar; wat soms leidde tot frustratie, maar soms ook tot blijdschap en dankbaarheid.

Nu is een overheid anders dan een bedrijf. Als je veel belasting binnen haalt, is dat dan goed of niet goed? Komt het de burgers ten goede of niet? Vanuit welk gezichtspunt vertrek je?

Iets anders wat me opviel in onze kleine gemeente waren de uitgaven voor sociale zekerheid. Die beliepen ca. 1,5 miljoen Euro. Daarvan was 1 miljoen bestemd voor uitkeringen en 0,5 miljoen ‘apparaatskosten’. Het kost dus 0,5 miljoen om 1 miljoen uit te keren. Voor mijn gevoel lopen die bedragen enorm uit de pas. Ik was overigens niet de eerste die dat opmerkte; er was al eerder kritisch naar gekeken. Naast de uitkeringen werd er ook anderszins hulp geboden, maar wat vooral belangrijk was: de controle op de rechtmatigheid van uitkeringen. Om onze sociale voorzieningen op peil te houden, moet je dus niet meer uitkeren dan nodig is, of toegestaan is.

Duidelijk is wel met dit voorbeeld, dat onze welvaartstaat een enorme bureaucratie nodig heeft om in stand te blijven.

Dat geldt ook voor andere soorten subsidies. Ik weet nog dat mensen in de jaren ’80 van hun riante premie-A woning een caravan konden kopen, of recent van het befaamde ‘rugzakje’ dat mensen financieel in staat stelde een auto aan te schaffen. Het geldt ook voor bedrijven, zoals bij de subsidies voor windmolens.

Onlangs verklaarde de rekenkamer van de Randstedelijke provincies dat er voor 0,6 miljard Euro, dat is 600 miljoen, niet aangetoond kon worden of de gelden effectief besteed waren.

Met dit in ogenschouw denk ik, dat er nog een enorme brug te slaan is naar een duurzaam financiële overheidshuishouding.

Mark Faasse

Bodem aantal transacties bereikt

Prijsdaling zet door in Midden- en Noord-Zeeland

In Midden-Zeeland heeft het aantal transacties in het eerste kwartaal van dit jaar de bodem bereikt, en is sindsdien enigszins in een stijgende lijn. Dat geldt niet voor de prijzen, want als we een jaar terug kijken, dan zien we dat de prijzen met ca. 10% gedaald zijn. Een dergelijke daling heeft zich sinds het begin van de crisis niet voorgedaan. Gemiddeld kost een woning boven de Westerschelde nu € 183.000.

In Zeeuws-Vlaanderen is het aantal transacties teruggelopen in vergelijking met het 2^e kwartaal, maar het is wel op het niveau van het eerste kwartaal. De prijzen zijn er wel stabiel, zij het op een laag niveau, maar dat trekt juist veel Belgen aan, die nu de stap over de grens wagen. Bij sommige makelaars wordt 40% van de omzet veroorzaakt door onze zuiderburen. De gemiddelde prijs onder de Westerschelde is nu € 164.000 en daarmee komen deze 2 woningmarkten dichter bij elkaar.

Het is nu precies 4 jaar geleden dat de crisis is begonnen. Die werd ingezet door de val van Lehman in september 2008. Ook landelijk lijkt het er op dat de bodem bereikt is van het aantal transacties.

Makelaars hebben een hoge verwachting van het aantal transacties voor het komende kwartaal, omdat met ingang van 2013 de leningvoorwaarden aangescherpt worden. Daardoor zullen kopers nog dit jaar willen kopen. Doordat er een koppeling is tussen leencapaciteit en prijzen, zullen de prijzen dus verder onder druk komen te staan. Banken moeten aan steeds meer regels voldoen, waardoor de mogelijkheden om geld uit te lenen wordt beperkt.

De conclusie voor dit moment is, dat kopers lef moeten tonen en tot actie overgaan. Het advies is om daarbij een aankoopmakelaar in te schakelen. Kopers profiteren van de lage overdrachtsbelasting van 2% en ook een relatief lage rente.

Verkopers zullen af en toe door de pijngrens heen moeten gaan, omdat naar het zich laat aanzien uitstel geen oplossing is. 

Mark Faasse